Souterrain
| Programma |
1250 meter tramtunnel; 2 ondergrondse stations; parkeergarage; winkels (doortrekken); tentoonstellingsruimte. |
|---|---|
| Oplevering | 2004 |
| Architect(en) | Rem Koolhaas |
| Ontwikkelaar(s) | Tramkom VoF |
| Locatie | Kalvermarkt – Grote Marktstraat |
Toelichting project
Het Souterrain bestaat uit een tramtunnel van 1250 meter, twee stations en een parkeergarage. De tunnel begint in De Resident bij het Centraal Station en loopt via de Kalvermarkt (halte Spui) en de Grote Marktstraat (halte Grote markt) naar de Prinsegracht. Tussen de stations boven de sporen is een parkeergarage gebouwd.
Bouw en architectuur
De bouw van het project is niet probleemloos verlopen. In 1998 ontstond een lek, bij het aansluiten van de wanden op de waterdichte lagen in de bodem van de uitgegraven tunnel. Hierdoor stroomde het grondwater de tunnel in. Om schade aan de aangrenzende bebouwing te voorkomen is toen de hele tunnel onder water gezet. Na verschillende andere (kleinere) tegenslagen is de tunnel uiteindelijk afgebouwd onder verhoogde luchtdruk, zodat het grondwater niet langer kon binnendringen.
Sindsdien heeft het enkele bouwkundige en architectonische prijzen gewonnen, onder andere de betonprijs 2006 
(categorie Constructies in de Waterbouw).
De perrons zijn van hout. De wanden zijn grotendeels onafgewerkt; je ziet de ruwe betonnen diepwanden. De speciale verlichting versterkt dit uiterlijk. Vanuit de haltes en parkeergarage loop je zo warenhuizen binnen.
In de perronvloer van station Grote Markt zit van mozaïek een oude stadsplattegrond van Den Haag. Ook de archeologische voorwerpen die tijdens de bouw van de tramtunnel zijn gevonden, zijn hier in glazen putten tentoongesteld.
Vanaf 2007 rijdt ook de RandstadRail door de tunnel.
